AI zmienia sposób, w jaki można automatyzować księgowość, ponieważ nie ogranicza się do wykonywania wcześniej zapisanych instrukcji. Zamiast tworzyć kolejne schematy dla kolejnych przypadków, sztuczna inteligencja analizuje dane, kontekst i wcześniejsze decyzje, a następnie wspiera księgowego w wykonaniu konkretnego zadania.
Według badania Payables Place 18,4% faktur trafia do obsługi jako wyjątki w działach AP firm. Te dokumenty wymagają dodatkowej uwagi człowieka: sprawdzenia danych, znalezienia przyczyny problemu i podjęcia decyzji.
To właśnie te 18,4% pokazuje, gdzie kończą się możliwości automatyzacji opartej na sztywnych regułach. System nie znajduje odpowiedniego schematu, więc dokument trafia do księgowego. AI daje tutaj zupełnie nowe możliwości – zamiast szukać gotowej reguły, analizuje dokument, jego kontekst i dostępne dane, a następnie przygotowuje propozycję rozwiązania.
Dlaczego schematy księgowe mają swoje ograniczenia?
Tradycyjne schematy księgowe dobrze radzą sobie z sytuacjami, które są powtarzalne i przewidywalne. Problem pojawia się wtedy, gdy rzeczywistość biznesowa zaczyna wykraczać poza przygotowany wcześniej scenariusz.
Przez lata automatyzacja księgowości opierała się na zasadzie „jeżeli wydarzy się X, wykonaj Y”. Taki sposób działania jest skuteczny, dopóki przypadki są przewidywalne. Im więcej dokumentów, klientów i wyjątków, tym więcej reguł trzeba jednak przygotować, sprawdzać i utrzymywać.
W praktyce automatyzacja zaczyna generować własną pracę.
Zamiast automatyzować proces, zaczynasz:
- tworzyć kolejne schematy,
- sprawdzać, czy nie kolidują ze wcześniejszymi zasadami,
- poprawiać wyjątki,
- testować zmiany,
- ręcznie obsługiwać przypadki, których wcześniej nie przewidziałeś.
W pewnym momencie pojawia się paradoks: system ma coraz więcej automatyzacji, ale Ty (księgowy) nadal wykonujesz mnóstwo pracy ręcznie.
Nie chodzi o to, że zwykły Excel czy zaawansowany ERP są złe. Przez lata były odpowiedzią na ograniczenia technologii. Jednak dzisiejszy biznes jest bardziej złożony niż wtedy, gdy projektowano te narzędzia.
Co dzieje się, gdy biznes przestaje pasować do przygotowanego schematu?
Gdy dokument nie pasuje do istniejącego schematu, najczęściej wracasz do pracy ręcznej. Właśnie tutaj widać jedno z największych ograniczeń automatyzacji opartej wyłącznie na regułach.
Załóżmy, że otrzymujesz fakturę za usługę rozliczaną przez dwanaście miesięcy. System może rozpoznać kontrahenta, kwotę, VAT czy datę wystawienia dokumentu. To jednak nie zawsze wystarcza do prawidłowego zrozumienia, jak ta transakcja powinna zostać potraktowana w całym procesie księgowym.
W tradycyjnym modelu pojawiasz wtedy Ty – księgowy albo Twój pracownik. Sprawdza dokument, szuka informacji, analizuje umowę albo kontaktuje się z klientem. Następnie podejmuje decyzję.
Jeżeli taki przypadek powtarza się częściej, pojawia się potrzeba stworzenia kolejnego schematu.
I tutaj zaczyna się spirala:
nowy przypadek → ręczna analiza → nowa reguła → kolejny wyjątek → kolejna poprawka
Im bardziej rozbudowany jest proces, tym trudniej utrzymać go w prostocie. Dochodzi również ryzyko, że liczba reguł utrudni późniejsze znalezienie przyczyny błędnego działania systemu.
Dla Ciebie oznacza to przede wszystkim dodatkowy czas. Nie tylko potrzebny na samo zaksięgowanie dokumentu, lecz także na sprawdzanie, poprawianie wyjątków i utrzymywanie całej logiki procesu.
Automatyzacja powinna zdejmować pracę z księgowego, a nie przenosić ją z księgowania do zarządzania schematami.
Czym AI w księgowości różni się od schematów?
AI różni się od klasycznej automatyzacji przede wszystkim sposobem dochodzenia do wyniku. Klasyczna reguła mówi systemowi, co ma zrobić w określonej sytuacji. AI analizuje dostępne informacje i na ich podstawie przygotowuje propozycję działania.
To ważna różnica, bo w księgowości liczy się nie tylko sama treść dokumentu. Nie chodzi przy tym o odebranie księgowemu kontroli nad procesem. Największa wartość pojawia się wtedy, gdy system wykonuje analizę i przygotowuje propozycję, a Ty zachowujesz kontrolę nad decyzją.
Technologia przestaje być wtedy narzędziem wyłącznie do szybszego klikania. Przejmuje część pracy, którą wcześniej wykonywałeś samodzielnie, pozostawiając Ci kontrolę nad rezultatem.
Co księgowy zyskuje dzięki automatyzacji opartej na AI?
Największym zyskiem księgowego jest czas, ale nie chodzi wyłącznie o to, żeby szybciej wykonać tę samą liczbę czynności. Chodzi o zmianę struktury całej pracy.
Jeżeli system przejmuje część ręcznego przepisywania danych, wyszukiwania powtarzalnych informacji, przygotowywania dekretacji czy sprawdzania prostych nieprawidłowości, Ty możesz skupić się na zadaniach wymagających doświadczenia.
W praktyce pojawia się więcej pracy eksperckiej i mniej czynności mechanicznych.
Zyskujesz:
- mniej powtarzalnych czynności,
- szybszą obsługę dokumentów,
- więcej czasu na kontrolę,
- łatwiejsze wychwytywanie nietypowych przypadków,
- więcej przestrzeni na analizę danych,
- więcej czasu na kontakt z klientem.
To ostatnie jest szczególnie istotne, jeżeli prowadzisz biuro rachunkowe.
Twój klient nie potrzebuje wyłącznie osoby, która przepisze dane z faktury do systemu. Potrzebuje księgowego, który potrafi wyjaśnić, co dzieje się w jego firmie, zwrócić uwagę na problem i odpowiedzieć na pytanie. Jeżeli dużą część dnia zajmuje Ci obsługa rutynowych dokumentów, trudniej znaleźć czas na taką pracę.
Czy przyszłość księgowości należy do AI zamiast schematów księgowych?
Tak, ale nie chodzi o proste zastąpienie wszystkich schematów przez sztuczną inteligencję. Schemat działa według zasady: jeżeli wydarzy się X, wykonaj Y. AI działa inaczej. Analizuje dane i kontekst transakcji, a następnie przygotowuje propozycję dalszego działania. Księgowy nadal kontroluje proces, akceptuje wynik albo zajmuje się przypadkiem wymagającym dodatkowej analizy.
Dla księgowego najważniejsza jest mniejsza ilość ręcznej pracy. Dla właściciela biura rachunkowego – możliwość obsługi większej liczby dokumentów i klientów bez dokładania takiej samej ilości pracy operacyjnej.
Właśnie w tym kierunku zmierza automatyzacja księgowości wykorzystująca AI: system przejmuje rutynowe zadania, analizuje dane i wspiera księgowego, a człowiek skupia się na kontroli, wyjątkach i pracy wymagającej jego wiedzy.
FAQ – najczęściej zadawane pytania o AI w księgowości
Jak wykorzystać AI w księgowości?
AI możesz wykorzystać w księgowości przede wszystkim do automatyzacji powtarzalnych i czasochłonnych czynności. AI wesprze Cię m.in. w analizie dokumentów, odczytywaniu danych z faktur, przygotowywaniu dekretacji. Przy wykorzystaniu AI w księgowości nadal potrzebujesz swojej wiedzy i kontroli nad końcowym wynikiem.
Jak ChatGPT może być wykorzystany w księgowości?
ChatGPT może być pomocny w codziennej pracy księgowej, np. przy wyszukiwaniu przepisów, ustaw, czy interpretacji. Możesz wykorzystać go także do przygotowania projektu wiadomości do klienta, uporządkowania informacji czy stworzenia listy zagadnień do sprawdzenia. Pamiętaj jednak, że ChatGPT potrafi halucynować, czyli wygenerować informację, która brzmi wiarygodnie, ale jest nieprawdziwa.
Jak policzyć, czy wdrożenie AI w biurze rachunkowym się opłaca?
Najprościej zacząć od policzenia, ile kosztuje Cię dzisiaj ręczna praca, którą AI może przejąć. Sprawdź, ile godzin miesięcznie Twój zespół poświęca na obsługę dokumentów, wprowadzanie danych, dekretację, sprawdzanie powtarzalnych informacji czy inne czynności możliwe do zautomatyzowania. Następnie pomnóż ten czas przez koszt godziny pracy i porównaj otrzymaną kwotę z miesięcznym kosztem AI.
Czy automatyzacja księgowości rzeczywiście pozwala obsługiwać więcej klientów?
Tak, automatyzacja może pozwolić Ci obsługiwać większą liczbę klientów bez zwiększania liczby pracowników. Jeżeli AI przejmuje część powtarzalnych czynności, Twój zespół może obsłużyć większą liczbę dokumentów w tym samym czasie.
Jak policzyć, czy wdrożenie AI w biurze rachunkowym się opłaca?
Najprościej zacząć od policzenia, ile kosztuje Cię dzisiaj ręczna praca, którą AI może przejąć. W kalkulacji uwzględnij także dodatkową wartość, jaką daje Ci możliwość obsługi większej liczby klientów bez zatrudniania kolejnej księgowej.
Czy wdrożenie AI w biurze rachunkowym wymaga zmiany programu księgowego?
Nie, wdrożenie AI w biurze rachunkowym nie łączy się z koniecznością zmiany programu księgowego, z którego korzystasz. Możesz AI z obecnym programem. Dokumenty mogą być również pobierane z różnych źródeł, np. ze skrzynki mailowej, folderu, systemu obiegu dokumentów czy innych miejsc, w których obecnie otrzymujesz dokumentację od klientów.
Źródła:
https://payablesplace.ardentpartners.com/2026/01/state-of-epayables-part-nine-ap-benchmarks-and-best-in-class-performance/